Pomniki Historii

Pomnik Historii to jedna z pięciu form ochrony zabytków wymienionych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Terminem tym określa się zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury naszego kraju. Rangę pomnika historii podkreśla fakt, że jest on ustanawiany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej specjalnym rozporządzeniem na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W treści prezydenckiego rozporządzenia wyszczególnia się cechy danego zabytku świadczące o jego najwyższej wartości, określa się precyzyjnie jego granice i zamieszcza schematyczną mapkę obiektu.

Pomniki Historii ustanawiane są od 1994 r. Do dziś to najwyższe wyróżnienie nadano 81 zabytkom. Z każdym rokiem, lista najcenniejszych obiektów sukcesywnie powiększa się.  Znajdują się na niej obiekty o szczególnych wartościach materialnych i niematerialnych oraz znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju. Do elitarnego grona pomników historii mogą dołączać obiekty architektoniczne, krajobrazy kulturowe, układy urbanistyczne lub ruralistyczne, zabytki techniki, obiekty budownictwa obronnego, parki i ogrody, cmentarze, miejsca pamięci najważniejszych wydarzeń lub postaci historycznych oraz stanowiska archeologiczne.


Lista obiektów uznanych przez Prezydenta RP za Pomniki Historii uporządkowana alfabetycznie:
PEŁNA NAZWA POMNIKA HISTORII W ROZPORZĄDZENIU

  1. Biskupin – rezerwat archeologiczny
  2. Bochnia – kopalnia soli
  3. Bohoniki i Kruszyniany – meczety i mizary
  4. Chełmno – stare miasto
  5. Ciechocinek – zespół tężni i warzelni soli wraz z Parkiem Tężniowym oraz Parkiem Zdrojowym
  6. Częstochowa – Jasna Góra, zespół klasztoru oo. Paulinów
  7. Duszniki Zdrój - Młyn papierniczy
  8. Frombork – zespół katedralny
  9. Gdańsk – miasto w zasięgu obwarowań z XVII wieku
  10. Gdańsk-Oliwa – zespół pocystersko-katedralny
  11. Gdańsk – pole bitwy na Westerplatte
  12. Gdańsk – Twierdza Wisłoujście
  13.  Gdynia - historyczny układ urbanistyczny śródmieścia
  14. Gliwice – radiostacja
  15. Gniezno – katedra pw. Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha
  16. Gostyń - Głogówko zespół klasztorny Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri
  17. Gościkowo-Paradyż – pocysterski zespół klasztorny
  18. Góra Św. Anny – komponowany krajobraz kulturowo-przyrodniczy
  19. Grudziądz – zespół zabytkowych spichlerzy wraz z panoramą od strony Wisły
  20. Grunwald - Pole Bitwy
  21. Janów Podlaski – Stadnina Koni
  22. Jawor – kościół ewangelicko-augsburski pw. Ducha Świętego, zwany Kościołem Pokoju
  23. Kalwaria Zebrzydowska – krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego
  24. Kamień Pomorski – zespół katedralny
  25. Kanał Augustowski - droga wodna
  26. Kanał Elbląski
  27. Katowice – Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny
  28. Katowice – osiedle robotnicze Nikiszowiec
  29. Kazimierz Dolny
  30. Kielce – dawny Pałac Biskupów i Katedra
  31. Klępsk – Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
  32. Kołbacz – założenie dawnego klasztoru Cystersów, późniejszej letniej rezydencji książąt pomorskich i domeny państwowej
  33. Koszuty – zespół dworsko – parkowy
  34. Kotlina Jeleniogórska - pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej
  35. Kozłówka - zespół pałacowo-parkowy
  36. Kórnik – zespół zamkowo-parkowy wraz z kościołem parafialnym – nekropolią właścicieli
  37. Kraków – historyczny zespół miasta
  38. Kraków – Kopiec Kościuszki z otoczeniem
  39. Krasiczyn – zespół zamkowo-parkowy
  40. Krzemionki k. Ostrowca Świętokrzyskiego – kopalnie krzemienia z okresu neolitu
  41. Krzeszów – zespół dawnego opactwa Cystersów
  42. Kwidzyn – zespół katedralno – zamkowy
  43. Ląd – zespół dawnego opactwa cysterskiego w Lądzie nad Wartą
  44. Legnickie Pole – pobenedyktyński zespół klasztorny
  45. Leżajsk – zespół klasztorny oo. Bernardynów
  46. Lidzbark Warmiński  – zamek biskupów warmińskich
  47. Lubiń - zespół opactwa Benedyktynów
  48. Lublin - historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny
  49. Łańcut – zespół zamkowo-parkowy
  50. Łęknica – Park Mużakowski, park w stylu krajobrazowym
  51. Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego
  52. Łowicz – Bazylika Katedralna pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
  53. Malbork – zespół zamku krzyżackiego
  54. Nieborów i Arkadia - zespół pałacowo-ogrodowy i ogród sentymentalno-romantyczny
  55. Nysa – zespół kościoła farnego pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy
  56. Ostrów Lednicki
  57. Ozimek – żelazny łańcuchowy most wiszący na rzece Mała Panew
  58. Paczków – Zespół Staromiejski ze średniowiecznym systemem fortyfikacji
  59. Pelplin – zespół pocystersko-katedralny
  60. Płock – Wzgórze Tumskie
  61. Poznań - historyczny zespół miasta
  62. Racławice – teren historycznej Bitwy Racławickiej
  63. Radruż – zespół cerkiewny
  64. Rogalin - zespół pałacowy z ogrodem i parkiem
  65. Rydzyna – założenie rezydencjonalno-urbanistyczne
  66. Sandomierz – historyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy
  67. Srebrna Góra – Twierdza Srebrnogórska, nowożytna warownia górska z XVIII wieku
  68. Stargard Szczeciński - zespół kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Świata oraz średniowieczne mury obronne miasta
  69. Strzegom – kościół pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła
  70. Strzelno – zespół dawnego klasztoru Norbertanek
  71. Sulejów – zespół opactwa Cystersów
  72. Świdnica – Katedra pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennika
  73. Świdnica – zespół kościoła ewangelicko-augsburskiego pw. Świętej Trójcy, zwanego Kościołem Pokoju
  74. Święta Lipka – sanktuarium pielgrzymkowe
  75. Święty Krzyż – pobenedyktyński zespół klasztorny oraz przedchrześcijańskie obwałowania kamienne na Łysej Górze
  76. Szalowa – kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
  77. Tarnowskie Góry – podziemia zabytkowej kopalni rud srebronośnych oraz sztolni „Czarnego Pstrąga”
  78. Toruń – Stare i Nowe Miasto
  79. Trzebnica – zespół dawnego opactwa Cysterek
  80. Tyniec – zespół opactwa Benedyktynów
  81. Ujazd – ruiny zamku Krzyżtopór
  82. Warszawa – historyczny zespół miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem
  83. Warszawa – Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya
  84. Warszawa – zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach
  85. Wąchock - zespół opactwa Cystersów
  86. Wieliczka – kopalnia soli
  87. Wrocław – zespół historycznego centrum
  88. Wrocław – Hala Stulecia
  89. Zamość – historyczny zespół miasta w zasięgu obwarowań XIX wieku
  90. Żagań – poaugustiański zespół klasztorny
  91. Żyrardów – XIX – wieczna Osada Fabryczna

 Portal www.zabytek.pl, administrowany jest przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.