Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.  Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[Zamknij]

Symbole narodowe

Zgodnie z art. 1 ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych: orzeł biały, biało-czerwone barwy i „Mazurek Dąbrowskiego” są symbolami Rzeczypospolitej Polskiej. Symbole Rzeczypospolitej Polskiej pozostają pod szczególną ochroną prawa, przewidzianą w odrębnych przepisach, a otaczanie tych symboli czcią i szacunkiem jest prawem i obowiązkiem każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej oraz wszystkich organów państwowych, instytucji i organizacji.
 

Godło, herb

 

Art. 2 stanowi, że godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego ze złotą koroną na głowie zwróconej w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy. 

Polska jest chyba jedynym krajem w Europie, który może precyzyjnie określić datę narodzin swojego godła. Po koronacji Przemysła II, 26 czerwca 1295 r. w Gnieźnie, znak orła stał się herbem zjednoczonego na nowo Królestwa Polskiego. Wizerunek orła Przemysła zachował się na jego królewskiej pieczęci, która widnieje na dokumencie z sierpnia 1295 r. Widać na niej monumentalnego orła z koroną, otoczonego łacińskim napisem  reddidit ipse Deus victricia signa Polonis (Sam Wszechmocny przywrócił Polakom zwycięskie znaki). Biały orzeł w koronie stał się symbolem suwerenności i jedności państwa.

Wizerunek polskiego orła zmieniał się przez wieki.  Po zawarciu unii z Litwą, od czasów panowania Władysława Jagiełły, znakowi orła towarzyszył herb Litwy - jeździec na koniu czyli Pogoń. W czasie zaborów symbol orła był wyznacznikiem ciągłości państwa polskiego oraz dążenia do suwerenności.

Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej w art.1 pkt. 1 określiła wygląd polskiego godła: Za herb Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się znak orła białego z głową zwróconą w prawo (dla patrzącego w lewo), ze skrzydłami wzniesionemi do góry, ze złotemi szponami, z koroną i dziobem w czerwonem polu prostokątnem. Oficjalne godło RP przypominało orła Stanisława Poniatowskiego i było używane do 1927 r., kiedy powstała nowa wersja według projektu Zygmunta Kamińskiego.

Władze komunistyczne usunęły koronę z głowy orła. Niezbyt udany projekt Janiny Broniewskiej z 1943 r., powszechnie zwany „kuricą” wzorowany był na książęcym sarkofagu władców polskich pochowanych w Płocku i obowiązywał do    1952 r., kiedy to w konstytucji z dn. 22 lipca opublikowano oficjalny herb Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Był to wiernie przerysowany projekt Kamińskiego, tyle że pozbawiony korony.

Po częściowo wolnych wyborach do Sejmu w czerwcu 1989 r., parlament - tzw. Sejm kontraktowy, na swoim posiedzeniu w dniu 29 grudnia 1989 r. zmienił konstytucję, przywracając dawną nazwę państwa - Rzeczpospolita Polska i herb Orzeł Biały w koronie.

Opracowała:
Beata Wolszczak
Muzeum Historii Polski

Bibliografia:
A. Znamierowski,  Insygnia, symbole i herby polskie.; Warszawa 2003
M. Borucki, Polskie symbole narodowe. Historia i współczesność.; Warszawa 2013
Wirtualne Muzeum Orła Białego: http://orzelbialy.edu.pl

Barwy narodowe

Barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony, ułożone w dwóch poziomych, równoległych pasach tej samej szerokości, z których górny jest koloru białego, a dolny koloru czerwonego. Przy umieszczaniu barw Rzeczypospolitej Polskiej w układzie pionowym kolor biały umieszcza się po lewej stronie płaszczyzny oglądanej z przodu.

Barwy Rzeczypospolitej Polskiej stanowią składniki flagi. Flagą państwową Rzeczypospolitej Polskiej jest prostokątny płat tkaniny o barwach RP, umieszczony na maszcie. Ustalono stosunek szerokości flagi do jej długości 5 : 8.

Flagą państwową Rzeczypospolitej Polskiej jest także flaga z umieszczonym pośrodku białego pasa godłem Rzeczypospolitej Polskiej.

Z heraldycznego punktu widzenia barwami polskimi była biel orła i czerwień tarczy herbowej.  

Kolor czerwony był kolorem uprzywilejowanym, posługiwali się nim najdostojniejsi i najbogatsi. Uzyskanie trwałego czerwonego koloru było kosztowne. Czerwony barwnik produkowano z wydzieliny owadów o nazwie czerwiec - stąd nazwa koloru i miesiąca. Za prawdziwie narodową barwę polską należałoby uznać karmazyn czyli ciemną czerwień, od późnego średniowiecza uważaną u nas za barwę najszlachetniejszą. Kolor biały był powszechniejszy w użyciu -  symbolizował czystość, porządek i szlachetność.

Biały orzeł na czerwonym tle pojawiał się na sztandarach Królestwa Polskiego już w późnym średniowieczu. Biel i czerwień  pojawiły się po raz pierwszy w charakterze barw narodowych w 1792 r. podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia konstytucji 3 maja. Damy wystąpiły w białych sukniach przepasanych czerwonymi wstęgami, a panowie nałożyli biało-czerwone szarfy. 7 lutego 1831 r., obradujący w czasie powstania listopadowego Sejm Królestwa Polskiego uznał biel i czerwień za barwy narodowe. Takie też barwy witały w Niemczech żołnierzy powstania listopadowego, udających się na emigrację, były używane w trakcie demonstracji solidarności z Polską we Francji, Belgii i Anglii. Biało-czerwone kokardy przypinali uczestnicy demonstracji patriotycznych i polskich zrywów niepodległościowych (powstania krakowskiego w 1846 r. i powstania wielkopolskiego 1848 r.). Żołnierze powstania styczniowego 1863 r. zakładali biało-czerwone opaski. Pierwszą masową demonstracją, w czasie której niesiono biało-czerwone flagi był pochód w Warszawie w 1916 r. z okazji 125 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

Wybrany w 1919 r. Sejm Ustawodawczy w dniu 1 sierpnia 1919 r. uchwalił ustawę o godłach i barwach narodowych: Za barwy Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się kolory biały i czerwony, w podłużnych   pasach, równoległych, z których górny - biały, dolny zaś - czerwony (art. 1 pkt. 3).  Dwa lata później zdecydowano, że czerwień flagi będzie mieć kolor karmazynowy. Kilka lat potem kolor został zmieniony na jasnoczerwony  - cynober. Z niewielkimi zmianami odcienia barwy taka flaga państwowa obowiązuje do dzisiaj.

Opracowała:
Beata Wolszczak
Muzeum Historii Polski

Bibliografia:

A. Znamierowski,  Insygnia, symbole i herby polskie.; Warszawa 2003

M. Borucki, Polskie symbole narodowe. Historia i współczesność.; Warszawa 2013

Wirtualne Muzeum Orła Białego: http://orzelbialy.edu.pl

Hymn państwowy

Podczas jednego z kursów literatury słowiańskiej w Paryżu, 26 kwietnia 1842, roku Adam Mickiewicz stwierdził: "Sławna pieśń legionów polskich poczyna się od wierszy, które są godłem historii nowej: Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy. Słowa te mówią, że ludzie mający w sobie to, co istotnie stanowi narodowość, zdolni są przedłużać byt swojego kraju niezależnie od warunków politycznych tego bytu, i mogą nawet dążyć do urzeczywistnienia go na nowo..."

nuty 1

Z HISTORII HYMNU

Tekst Pieśni Legionów Polskich we Włoszech, noszącej później tytuł Mazurek Dąbrowskiego lub Jeszcze Polska nie zginęła, powstał między 16 a 19 lipca 1797 roku w miejscowości Reggio nell'Emilia (niedaleko Bolonii), w ówczesnej Republice Lombardzkiej (Włochy). Napisał go Józef Rufin Wybicki - herbu Rogala, potomek rodu osiadłego w XVI wieku na Pomorzu (on sam pochodził z Będomina). Był poetą, dramatopisarzem, kompozytorem, prawnikiem, dyplomatą i działaczem politycznym, uczestnikiem konfederacji barskiej i powstania kościuszkowskiego. W lipcu 1797 roku przyjechał do Lombardii jako współorganizator Legionów Polskich generała Jana Henryka Dąbrowskiego (powstających przy armii francuskiej Napoleona Bonaparte). Pieśń Legionów Polskich we Włoszech została napisana przez Wybickiego dla uświetnienia uroczystości pożegnania odchodzących z Reggio legionistów i tu została odśpiewana po raz pierwszy.

Już w kilka tygodni później, kiedy Wybicki przebywał w Mediolanie, a Dąbrowski z legionistami w Bolonii, generał pisał do przyjaciela: "Żołnierze do Twojej pieśni nabierają coraz więcej gustu i my ją sobie często nuciemy z winnym szacunkiem dla autora". I jeszcze tego samego 1797 roku rozrzucone po całych północnych Włoszech oddziały polskie poznały Pieśń Legionów, która nie tylko zyskiwała sobie coraz większą popularność, ale stawała się nową, mobilizującą siłą. Nie tylko dla wojska... Oto za pośrednictwem emisariuszy przedostających się przez granice kordonów naszych zaborców pieśń trafiła do Warszawy, Krakowa, Poznania i innych miast, by już w kilka miesięcy od chwili swoich narodzin - siać nową wiarę w wolność.

Mazurek Dąbrowskiego - jak nazywano potem tę pieśń - towarzyszył Polakom we wszystkich bitwach kampanii napoleońskiej, a także w 1806 roku, kiedy to Dąbrowski w aurze zwycięzcy znalazł się w Wielkopolsce. Tu mieszkała Basia, która rok później została żoną generała.

Nadszedł czas Księstwa Warszawskiego i już wówczas pieśń Legionów Polskich we Włoszech stała się jakby nieoficjalnym hymnem; taka była jej popularność i legenda z nią związana.

Po upadku Napoleona, w nowo utworzonym Królestwie Polskim pod zarządem księcia Konstantego, brata rosyjskiego cara, próbowano usunąć tę pieśń z narodowej pamięci. Ale już od powstania listopadowego 1831 roku znów powszechnie ją śpiewano, jako jedną z najpopularniejszych pieśni patriotycznych.

W połowie XIX stulecia Mazurek Dąbrowskiego wszedł w nowy niejako okres swoich dziejów, stając się jedną z najważniejszych pieśni narodów słowiańskich. A ściślej mówiąc: stał się pierwowzorem wielu późniejszych hymnów. Ze słynnego zawołania Józefa Wybickiego: "Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy", korzystali autorzy tekstów pieśni o podobnym charakterze, pieśni przywracających wiarę w niepodległość zniewolonych dotąd Serbów, Czechów, Łużyczan czy Ukraińców. (...)

Od blisko dwóch stuleci nie została wyjaśniona zagadka historyczna dotycząca wszystkich Polaków: skąd się wzięła melodia, którą cały naród uznaje jako swój symbol?

Początkowo sądzono, że melodię tę skomponował książę Michał Kleofas Ogiński (twórca słynnego poloneza - Pożegnanie ojczyzny), potem materiały archiwalne temu zaprzeczyły i do dziś najczęściej autorzy śpiewników i prac naukowych podają określenie "melodia ludowa" (a niektórzy dodają do tego asekuracyjny znak zapytania). Otóż trzeba przypomnieć, że w XVIII wieku mazur był w Polsce tańcem szlacheckim, a nie ludowym. I w warstwie muzycznej należał - jakbyśmy to dziś określili - do sztuki użytkowej, modnej wśród szlachty i bogatego mieszczaństwa. (Nazwa "mazur" pojawiła się po raz pierwszy dopiero około połowy tegoż XVIII stulecia.) Nowe figury taneczne mazura kształtowała też scena teatralna (z którą przez pewien czas współpracował Józef Wybicki jako autor sztuk teatralnych i kompozytor),
a figury te były przenoszone z teatrów do dworów i na salony miejskie.

Myślę, że najbliższe prawdy jest założenie, iż Józef Wybicki dla potrzeb swojego tekstu Jeszcze Polska nie umarła sam opracował znane mu już poprzednio wątki melodyczne, łącząc je w jedną całość formalną. (...)

Podczas jednego z kursów literatury słowiańskiej w Paryżu, 26 kwietnia 1842, roku Adam Mickiewicz stwierdził: "Sławna pieśń legionów polskich poczyna się od wierszy, które są godłem historii nowej: Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy. Słowa te mówią, że ludzie mający w sobie to, co istotnie stanowi narodowość, zdolni są przedłużać byt swojego kraju niezależnie od warunków politycznych tego bytu, i mogą nawet dążyć do urzeczywistnienia go na nowo..."

W roku 1978 powstało w Będominie - domu narodzin Józefa Wybickiego - Muzeum Hymnu Narodowego.

Źródło: Wacław Panek, Hymny Polskie, Warszawa 1997

nuty 2

KILKA UWAG WYKONAWCZYCH

Wszystkie przedstawione poniżej opracowania wokalne i instrumentalne polskiego hymnu narodowego, są zgodne z ustawową wersją melodyczną i jej harmonizacją, dokonaną przez profesora Kazimierza Sikorskiego. Stąd więc, każda wersja wokalna (np. 2 głosy równe, 3 głosy równe, chór mieszany itp.) może być wykonywana zarówno a cappella, jak i z towarzyszeniem jakiejś wersji instrumentalnej (fortepian, mały zespół instrumentalny, orkiestra dęta itp.). Z kolei każda wersja instrumentalna może być wykonywana samodzielnie, bądź wspólnie z którymś, prezentowanym tutaj opracowaniem wokalnym.

Wersja hymnu na mały zespół instrumentalny, dopuszcza możliwość niepełnej obsady partytury (instrumenty ad libitum). Można także, w skrajnych przypadkach, przy braku określonych w partyturze instrumentów, zastępować je innymi, których barwa i skala dźwiękowa jest bliska pierwowzorowi. Tak więc, dopuszcza się np. możliwość, iż fortepian może zostać zastąpiony klawiszowym instrumentem elektronicznym, którego dyspozycje dźwiękowe będą bliskie fortepianu. Ewentualny brak niektórych instrumentów dętych, także blaszanych, można zastąpić innymi instrumentami o podobnej skali i barwie (np. akordeonem, gitarą klasyczną lub elektryczną, czy wreszcie instrumentem klawiszowym). Należy jednak wykazać szczególną troskę o zachowanie takiego wspólnego brzmienia zespołu, by był on możliwie jak najbliższy pierwowzorowi.

Ze względu na powszechne w Polsce, nie w pełni poprawne wykonywanie hymnu w śpiewie zbiorowym, szczególnie w refrenie, uprasza się pedagogów muzyki i instruktorów zespołów amatorskich o skupienie uwagi na nauce tej części hymnu. Otóż należy wyraźnie odróżnić odmienne zakończenie fraz 1-szej i 3-ciej linijki tekstu refrenu, od tego, który zamyka wersy 2-gi i 4-ty. Wersy nieparzyste refrenu mają bowiem "miękkie" zakończenia, wynikające z przedłużenia sylab na dwa dźwięki: "bro-oo" w słowie "Dąbrowski" i "wo-o" w słowie "przewodem". Natomiast wersy parzyste, mają "męskie" zakończenia: jedna sylaba na jeden dźwięk.

W świetle postanowień ustawy, inne niż prezentowane tutaj wersje melodyczne, harmoniczne i instrumentalne są nie tylko niepoprawne, ale i wielce naganne i nie powinny mieć miejsca. Troska o poprawne wykonywanie naszego hymnu narodowego winna być naszym wspólną troską i źródłem dumy z jego szczególnego piękna.

Edward Pałłasz

 

 

PLIKI DO POBRANIA:

Zapis dźwiękowy hymnu państwowego

Tekst literacki hymnu państwowego


Tekst muzyczny hymnu państwowego

  • głos solo: .pdf (23 KB), .doc (46 KB)
  • fortepian: .pdf (25 KB), .doc (49 KB)
  • głos z fortepianem: .pdf (32 KB), .doc (63 KB)
  • chór mieszany: .pdf (44 KB), .doc (88 KB)
  • chór męski: .pdf (42 KB), .doc (81 KB)
  • dwa głosy: .pdf (25 KB), .doc (51 KB)
  • trzy głosy równe: .pdf (29 KB), .doc (66 KB)
  • trzy głosy mieszane: .pdf (40 KB), .doc (79 KB)
  • mały dowolny zespół instrumentalny: .pdf (161 KB), .doc (296 KB)
  • głosy orkiestrowe: .pdf (258 KB), .doc (507 KB)
  • mała orkiestra dęta: .pdf (115 KB), .doc (185 KB)
  • wielka orkiestra dęta: .pdf (187 KB), .doc (320 KB)
  • marszowa orkiestra dęta: .pdf (155 KB), .doc (278 KB)
  • orkiestra symfoniczna: .pdf (168 KB), .doc (265 KB)

 

Pliki .doc można otworzyć za pomocą programu Microsoft Word, przeglądarki internetowej lub bezpłatnego programu OpenOffice (do pobrania ze strony: http://www.openoffice.pl/).

Do otwarcia plików .pdf (Portable Document Format) niezbędny jest bezpłatny program Adobe Reader (do pobrania ze strony: http://www.adobe.com/products/acrobat/readstep2.html).

Aby zapisać wybrany plik na dysku komputera należy kliknąć na odpowiedni link prawym klawiszem myszy i wybrać opcję "Zapisz element docelowy jako...".

Głosy orkiestrowe do opracowań na orkiestry dęte i orkiestrę symfoniczną są do wypożyczenia w Bibliotece Materiałów Nutowych Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, Oddział w Warszawie, ul. Fredry 8, 00-097 Warszawa, e-mail: bmo@pwm(dot)com(dot)pl oraz hire@pwm(dot)com(dot)pl

 

Ochronę prawną symboli państwa gwarantuje konstytucja.
Warunki używania godła i flagi państwowej oraz szczegóły dotyczące hymnu określa ustawa z dnia 31 stycznia 1980r.
(Dz. U. z dnia 11 marca 1980 r.)

koniec głównej treści